U Gradskom muzeju Sombor otvorena je izložba „Jožef Kiš – čovek koji je preoblikovao Bačku“, autorke dr Mirjane Đekić, posvećena životu i delu jedne od ličnosti čiji je rad ostavio dubok trag u istoriji Bačke.
Izložba nas vraća na kraj XVIII i početak XIX veka, u vreme velikih promena na prostoru današnje Vojvodine, kada su hidrotehnički poduhvati, regulacija vodotokova, isušivanje močvarnih područja i izgradnja saobraćajne infrastrukture postavljali temelje za ubrzani privredni i društveni razvoj regiona.
U središtu postavke nalazi se Jožef Kiš (1748–1813), inženjer, hidraulik i geometar, čije se ime pre svega vezuje za nastanak Velikog bačkog, odnosno Francovog kanala. Zajedno sa svojim bratom Gaborom, Kiš je učestvovao u poduhvatu koji je duboko izmenio prirodni i privredni pejzaž Bačke, povezujući Dunav i Tisu i stvarajući preduslove za razvoj naselja, poljoprivrede, trgovine i transporta.
Međutim, ova izložba Jožefa Kiša ne posmatra isključivo kao graditelja kanala. Njegov rad obuhvatao je i projektovanje i preoblikovanje naselja, javnih i privrednih objekata, crkava i parohijskih domova. U tom širem kontekstu Kiš se pojavljuje kao čovek čije je delovanje bilo usmereno ne samo na izgradnju pojedinačnih objekata već i na stvaranje novog prostornog i životnog okvira Bačke.
Posebnu vrednost izložbi daje bogata dokumentarna građa. Na postavci su predstavljeni planovi, dokumenti, fotografije i razglednice koji svedoče o vremenu u kojem je Kiš delovao i o razmerama njegovih poduhvata. Značajan deo planova potiče iz Državnog arhiva Mađarske u Budimpešti, dok je druga građa pozajmljena iz različitih institucionalnih i privatnih zbirki.
Otvaranjem izložbe publika je dobila priliku da kroz jednu izuzetnu biografiju sagleda širu priču o transformaciji Bačke — o prostoru koji nije samo prirodno zatečen, već je tokom vekova menjan, planiran i građen. Upravo zato naslov „Čovek koji je preoblikovao Bačku“ nije samo odrednica jedne ličnosti, već i polazište za razumevanje načina na koji su pojedinačni inženjerski i graditeljski poduhvati mogli da promene čitav region.
Izložba „Jožef Kiš – čovek koji je preoblikovao Bačku“ predstavlja dragocen doprinos proučavanju istorije Bačke i njenog graditeljskog i tehničkog nasleđa, ali i podsećanje na činjenicu da su prostor u kojem danas živimo oblikovale generacije ljudi čiji su radovi često postali toliko sastavni deo svakodnevice da više i ne razmišljamo o njihovom poreklu.
Izložba će biti otvorena u Gradskom muzeju Sombor do 31. avgusta.
